Zawody kreatywne zostały w polskim prawie podatkowym uprzywilejowane na tle innych profesji. W artykule 22 pkt. 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: uPIT) ustawodawca przewidział stosowanie podwyższonej stawki kosztów uzyskania przychodów z tytułu korzystania przez twórców z praw autorskich i artystów wykonawców z praw pokrewnych w wysokości 50 % uzyskanego przychodu. Czy programiści również mogą skorzystać z tego przywileju?

Odpowiedzi na powyższe pytanie szukamy w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej: upapp). Artykuł 12 stanowi, że pracodawca nabywa autorskie prawa majątkowe z chwilą przyjęcia utworu od pracownika, w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron. Przepis opisuje zatem sytuację wtórnego nabycia praw autorskich, czyli prawa do utworu przysługują pracownikowi, a dopiero w momencie ukończenia utworu są one przelewane na pracodawcę. Taki przebieg zdarzeń wypełnia znamiona art. 22 ust. 9 uPIT, gdyż polega na korzystaniu przez pracownika z praw autorskich. Jednakże kwestia pracowników-programistów została unormowana jeszcze w przepisie szczególnym. Artykuł 74 ust. 3 upapp, stanowi: „Prawa majątkowe do programu komputerowego stworzonego przez pracownika w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy przysługują pracodawcy, o ile umowa nie stanowi inaczej”. Z treści przepisu wynika, że przy tworzeniu programów w ramach stosunku pracy, majątkowe prawa autorskie przysługują od samego początku pracodawcy. Jest to nabycie pierwotne, co wyklucza automatyczne stosowanie art. 22 ust. 9 pkt 3 uPIT. Kluczowa dla zastosowania podwyższonej stawki uzyskania przychodów jest zatem treść umowy o pracę, ze względu na fragment przepisu „o ile umowa nie stanowi inaczej”. Sama ustawa nie wskazuje jakie ustalenia należy zawrzeć w umowie, ale z pomocą przychodzi nam orzecznictwo.

W wyroku I SA/Po 657/16 z dnia 29 listopada 2016 roku Sąd Apelacyjny w Poznaniu określił jakie warunki muszą zostać spełnione, aby możliwe było skorzystanie z podwyższonej stawki kosztów uzyskania przychodów. W pierwszej kolejności konieczne jest, aby umowa o pracę zawierała oddzielenie honorarium za pracę twórczą oraz za pozostałe obowiązki pracownicze:

W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest jednolite stanowisko, że dla zastosowania normy kosztów uzyskania przychodów, określonej w przytoczonym przepisie [art. 22 ust. 9 pkt 3 uPIT przyp. red.]  konieczne jest rozróżnienie wynagrodzenia na część związaną z wykonywaniem obowiązków pracowniczych i część określającą honorarium, związaną z korzystaniem z praw autorskich za eksploatację dzieła w określony sposób i na określonym polu.”

Sąd wskazał jednocześnie, że nie jest wymagane, aby pracodawca prowadził ewidencję czasu pracy z podziałem na zadania twórcze i pozostałe obowiązki, gdyż warunek taki nie został ustanowiony w uPIT. W dalszej części wyroku Sąd orzekł, że podział czasu przeznaczonego przez pracownika na zadania o charakterze twórczym oraz pozostałe obowiązki oraz ewidencja czasu pracy nie są wystarczającymi warunkami dla skorzystania z podwyższonej stawki kosztów uzyskania przychodów, jako że praca twórcza ze swojej natury nie gwarantuje osiągnięcia zamierzonego efektu. Sąd wykazał zatem, że zarówno od strony pozytywnej jak i negatywnej czas pracy jest nierelewantny dla zastosowania art. 22 ust. 9 uPIT.

Z powyższego wyroku wynika, że programiści również mogą korzystać z przywileju podatkowego przysługującego twórcom. Muszą jedynak pamiętać o prawidłowym skonstruowaniu umowy oraz o przesłankach określonych przez Sąd w wyżej wskazanym wyroku.

radca prawny Jacek Trusiński, wspólnik zarządzający Kancelarii Pałucki Trusiński
Mikołaj Mroziński, asystent Kancelarii Pałucki Trusiński

logo