W październiku ukazała się pierwsza część naszego cyklu, dotyczącego nielegalnej instrukcji dla inspektorów skarbowych, opisującej w jaki sposób należy przeprowadzać kontrole w firmach handlujących złomem (link do artykułu). W drugiej części cyku przybliżymy Państwu ,,mechanizm przestępstwa karuzelowego”. Dokonanie właśnie tego przestępstwa miało być udowadniane przedsiębiorcom w wyniku kontroli skarbowych przeprowadzanych zgodnie z wytycznymi zawartymi w instrukcji.

Celem niniejszej części opracowania jest zapoznanie podatników z procederem karuzeli podatkowej VAT oraz z ryzykami wynikającymi z możliwości uwikłania w karuzelę podatkową VAT.

„Karuzela podatkowa”, czy też „przestępstwo karuzelowe”, polega na przepływie towarów pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej w taki sposób, że wracają one do państwa pochodzenia, przy czym głównym celem tych działań jest umyślne uchylanie się od opodatkowania i wyłudzanie zwrotu podatku VAT z wykorzystaniem systemu rozliczeń podatku od wartości dodanej dla transakcji wewnątrzwspólnotowych. Sformułowanie „karuzela” odnosi się do faktu, że sprzedawane towary krążą pomiędzy poszczególnymi podmiotami biorącymi udział w łańcuchu transakcji.

Na wstępie należy wyraźnie zaznaczyć, iż niniejszy mechanizm polegający na przeprowadzeniu pozornych transakcji, których celem jest wyłudzenie zwrotu podatku od towarów i usług wymierzony jest także w uczciwych podatników, którzy nieświadomie – wbrew swojej wiedzy i woli – uczestniczą w nielegalnym przedsięwzięciu.

Co do zasady, przedsiębiorca, który sprzedaje towar kontrahentowi z innego państwa Unii Europejskiej, po spełnieniu szeregu ustawowych warunków może nie naliczać 23% podatku VAT należnego. Jednocześnie zachowuje prawo do odliczenia podatku VAT już naliczonego. Niniejsze rozwiązania otwierają możliwość prowadzenia fikcyjnego obrotu w postaci karuzeli podatkowej celem wyłudzenia podatku VAT. Przykładów procesu fikcyjnej sprzedaży jest wiele, najczęściej wykorzystywanym obecnie w praktyce schematem jest karuzela z udziałem przedsiębiorcy – „znikającego podatnika”, polegająca na wielokrotnym przepływie tych samych towarów pomiędzy podmiotami krajowymi i zagranicznymi z Unii Europejskiej. Zysk wypracowany przez organizację przestępczą, równy jest wielokrotności kwot VAT niezapłaconych do budżetu państwa członkowskiego, na terytorium którego funkcjonują podmioty pełniące rolę znikającego podatnika.

Uruchomienie przestępczego procederu następuje poprzez utworzenie szeregu podmiotów lub wykorzystanie podmiotów już funkcjonujących na rynku. Na pierwszym etapie tworzy się tzw. „spółkę wiodącą”, której zadaniem jest organizacja kanału dystrybucyjnego podmiotów zaangażowanych w nielegalny proceder. Występuje ona z jednej strony jako dostawca towarów dla tzw. „znikających handlowców”, z drugiej zaś – jako nabywca tych samych towarów zbywanych przez tzw. „brokerów”, zamykając jednocześnie całą karuzelę. Spółka wiodąca ulokowana jest poza granicami państwa, na którego terytorium faktycznie popełnione jest przestępstwo skarbowe, czyli jest poza jurysdykcją podatkową i karną państwa, w którym dochodzi do wyłudzenia podatku VAT. Spółka wiodąca co do zasady prawidłowo wykazuje i rozlicza podatek VAT wykonując przy tym wszystkie obowiązki wynikające z przepisów ustaw podatkowych.

Kolejny podmiotem w łańcuchu dostaw jest „znikający podatnik” („missing trader”), czyli podmiot zarządzany formalnie przez tzw. „ludzi – słupów”, zatrudnionych tylko do podpisywania wszelkich wymaganych dokumentów (najczęściej za niewielkim wynagrodzeniem) lub zarządzany przez nieistniejące osoby fizyczne.
Sama nazwa „znikający handlowiec” odnosi się do charakterystycznej dla przestępstw karuzelowych przerwy w łańcuchu dostaw opodatkowanych podatkiem VAT. Znikający podatnik dokonuje dalszej dostawy towarów na rzecz podatników prowadzących działalność na terytorium tego samego państwa członkowskiego. Dostawy te dokumentowane są standardowymi fakturami, lecz wykazane w nich kwoty podatku należnego nigdy nie są regulowane. Znikający handlowiec nie składa bowiem deklaracji podatkowych i nie odprowadza podatku VAT należnego.

Celem znikającego handlowca jest zbycie jak największej partii towarów w jak najkrótszym czasie, a następnie wytransferowanie osiągniętych w nielegalny sposób zysków i likwidacja działalności, przed momentem wszczęcia kontroli przez organy podatkowe. Osiągnięcie tego celu jest w praktyce ułatwione poprzez możliwość odsprzedaży towarów ze stratą, w porównaniu do cen rynkowych, która jest kompensowana przez otrzymywaną od klientów, a niewpłacaną do właściwego organu skarbowego wartością podatku VAT uwzględnionego w cenie towaru. Na miejsce zlikwidowanego podatnika powołuje się kolejną spółkę pełniąca identyczną rolę w obrocie.
Komisja Europejska definiuje znikającego handlowca, jako „niewywiązujący się podmiotu gospdoarczy”, tj. „podmiot zarejestrowany na potrzeby podatku VAT, potencjalnie prowadzący działalność z zamiarem dokonania oszustwa podatkowego wobec VAT, który nabywa lub utrzymuje, że nabywa towary lub usługi bez zapłaty podatku VAT, a następnie dokonuje dostawy tych towarów lub usług z naliczeniem kwot podatku VAT ale nie odprowadza kwot podatku należnego do odpowiednich jednostek władz państwowych.”

W kolejnym etapie oszustwa karuzelowego pojawiają się podmioty nabywające towary od znikającego handlowca nazywane „buforami”. Głównym celem transakcji krajowych pomiędzy buforami jest zatarcie powiązań, jakie istnieją pomiędzy znikającym handlowcem, a kolejnym elementem łańcucha zwanym brokerem oraz spółką wiodącą. Z reguły podmiot pełniący rolę bufora skrupulatnie wypełnia wszelkie obowiązki związane z rozliczeniem podatku VAT. W tym miejscu należy wskazać, że podmiot – bufor może, ale wcale nie musi być świadomym oszustwa popełnionego na wcześniejszym etapie obrotu, czyli tego, że uczestniczy w przestępczym procederze. Rolę bufora (poza spółkami utworzonymi specjalnie do tego celu) mogą pełnić także uczciwi podatnicy zaangażowani w oszukańczy proceder bez swojej wiedzy i zgody. Jako, że efektywność danego bufora jest wprost proporcjonalna do siły jego pozycji na rynku oraz stopnia zaufania ze strony organów skarbowych, działania organizatorów przestępstw karuzelowych zmierzają do angażowania jak największej liczby uczciwych podatników w nielegalny proceder.

Ostatnim ogniwem przestępczego łańcucha dostaw jest tzw. „broker”, który dokonuje WDT do spółki wiodącej i w ten sposób obieg karuzeli się zamyka. Innymi sowy, broker dokonuje odsprzedaży nabytych towarów do tego samego państwa, z którego towary te zostały wcześniej sprowadzone przez znikającego handlowca. Broker wypełnia wszelkie obowiązki podatkowe związane z rozliczeniem VAT, jednakże w praktyce każdy wniosek o zwrot VAT skutkuje kontrolą organów podatkowych badającą jego zasadność. W czasie działań weryfikacyjnych niejednokrotnie przedmiotem zainteresowania administracji podatkowej stają się rozliczenia z zakresu VAT dostawców brokera (np. poprzez kontrole krzyżowe).

Przykład karuzeli podatkowej przy użyciu znikającego podatnika:

Spółka A mająca siedzibę w Niemczech w ramach wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów
(WDT) sprzedaje towary do Spółki B mającej siedzibę w Polsce ze stawką 0%.

Spółka B zwana „znikającym podatnikiem” sprzedaje towary z 10-procentową marżą, oraz ze stawką podatku VAT 23% podmiotowi C, po czym dokonuje wytransferowania zysków i likwiduje działalność nie odprowadzając należnego podatku do budżetu państwa.

Spółka C sprzedaje towary ze swoją marżą Spółce D, ale równocześnie odprowadza podatek VAT należny od naliczonej przez siebie marży w nabywając równocześnie prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego zapłaconego na rzecz spółki B.

Spółka D sprzedaje towary z powrotem na rzecz Spółki A w ramach wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów ze stawką VAT 0% i jednocześnie nabywa prawo do odliczenia całego podatku VAT, który został wykazany na fakturze otrzymanej od firmy C.

Schemat:karuzela-vat

Przedstawiony mechanizm karuzelowy skutkuje tym, że organy podatkowe natrafiają na problem odzyskania poniesionych przez budżet strat finansowych, jako że po stronie „znikającego handlowca” (który zlikwidował działalność po uprzednim wytransferowaniu zysków) brak jest jakiegokolwiek majątku. Tym samym, negatywne konsekwencje nielegalnych działań Minister Finansów przerzuca na uczciwych przedsiębiorców, nieświadomie zaangażowanych w opisany proceder, kwestionując ich prawo do dokonania odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktur otrzymanych od nieuczciwych podmiotów.

jkadwokat Jakub Kluczykow,
Kancelaria
Pałucki Trusiński