Karuzele podatkowe to problem zarówno dla budżetu państwa jak też dla przedsiębiorców, którzy często nieświadomie mogą zostać pomimo swojej uczciwości zamieszani w oszukańczy proceder. Inicjatorzy tego typu przestępstw mają przede wszystkim na celu wyłudzenie podatku VAT, poprzez wykorzystanie wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów.

Czym są karuzele podatkowe?

„Oszustwo karuzelowe”, jako mechanizm przestępczy polega na krajowym i wewnątrzwspólnotowym obrocie, w którym biorą udział zarówno podmioty krajowe, jak i zagraniczne, którego celem jest uchylenie się od opodatkowania i wyłudzenie zwrotu podatku od towarów i usług.

Karuzele podatkowe charakteryzuje gospodarczo nieuzasadniony obrót powodujący, że towary wracają do państwa pochodzenia, czyli do pierwotnego sprzedawcy, przy braku ostatecznego odbiorcy towaru. Uczciwy podatnik może być zaangażowany w oszukańczy proceder bez swojej wiedzy i zgody.

Sam proceder polega na dokonaniu wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów przez unijnego dostawcę na rzecz polskiego nabywcy. Na tym etapie wszystko odbywa się zgodnie z prawem. Zarówno dostawca jak i nabywca zarejestrowani są, jako podatnicy VAT- UE, dzięki czemu mogą korzystać ze stawki podatku VAT na poziomie 0 %.

W następnym kroku polski nabywca odsprzedaje zakupiony towar na rzecz innego przedsiębiorcy, który po dokonaniu takiego zakupu robi dokładnie to samo. Dla wszystkich kupujących sama transakcja jest neutralna podatkowo, gdyż wszyscy po kolei wskazują podatek naliczony jak też ten należny z tytułu sprzedaży towaru W związku z tym żaden z podmiotów biorących udział w karuzeli nie odprowadza podatku należnego z tytułu sprzedaży towaru.

Po wykonaniu kilku lub kilkunastu transakcji między różnymi podatnikami pełniącymi rolę buforów, towary te wracają najczęściej do kraju, z którego pochodzą. Brak kontroli przepływającego towaru między Państwami UE ułatwia wielokrotny obieg tych samych towarów pomiędzy tymi samymi podmiotami funkcjonującymi w organizacji przestępczej na obszarze dwóch lub kilku krajów członkowskich UE.  Stratę z tytułu niezapłaconego podatku VAT ponosi skarb państwa kraju na obszarze, którego działa podmiot pełniący rolę znikającego podatnika- najczęściej ostatniego ogniwa w łańcuchu działań przestępczych (Broker) i dokonującego ostatecznej dostawy towarów na rynek. Zazwyczaj towary sprzedawane są ostatecznym odbiorcom w bardzo atrakcyjnych cenach.

 Broker dokonuje wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów, co oznacza, że po spełnieniu przesłanek wskazanych w ustawie VAT, ma prawo z jednej strony do odliczenia podatku naliczonego z tytułu zakupu towaru, a z drugiej sprzedaż wykazuje ze stawką 0% VAT. Powstaje wówczas nadwyżka podatku naliczonego nad należnym. Jeśli broker wykonuje również czynności opodatkowane na terytorium Polski, to nadwyżka ta wpływa na obniżenie podatku podlegającego wpłacie na rachunek urzędu skarbowego. Podatnik może także złożyć wniosek o zwrot bezpośredni tej nadwyżki na swój rachunek bankowy.

Istotnym faktem jest również to, że na koniec takiego procederu znikający podatnik zamyka swoją działalność gospodarczą, nie odprowadzając podatku należnego z tytułu sprzedaży towaru nabytego w ramach wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów. Samo zamknięcie takiej działalności następuje zwykle, zanim organy podatkowe zdążą podjąć czynności sprawdzające lub kontrolne. Nierzadko nawet, jeśli dochodzi do samej kontroli, okazuje się, że wspólnikiem i jednocześnie jedynym członkiem zarządu lub osobą prowadzącą jednoosobową działalność była osoba podstawiona przez przestępców, którzy zorganizowali całą karuzelę.

Niebezpieczeństwo dla uczciwych przedsiębiorców

Największym niebezpieczeństwem związanym z karuzelami podatkowymi, jest dla przedsiębiorców fakt, iż mogą zostać oni bez swojej wiedzy wciągnięci i nieświadomie wykorzystani do popełnienia oszustwa podatkowego.  Konsekwencją tego może być sytuacja, w której organy podatkowe odmówią uczciwym podatnikom prawa do odliczenia podatku naliczonego, co w skrajnym wypadku doprowadzić może nawet do bankructwa lub upadłości takiego podmiotu.

Szczególnie narażone na nieświadome uwikłanie w karuzelę podatkową narażeni są przedsiębiorcy, których działalność opiera się na obrocie małymi artykułami o dużej wartości, które prowadzą wymianę towarów z niedawno powstałymi firmami o niskim kapitale, które oferują duże dostawy, a w szczególności te, które prowadzą wymianę handlową z partnerami biznesowymi posiadającymi siedzibę w innych krajach UE.

Dla stwierdzenia przez organy podatkowe istnienia nadużycia prawa w dziedzinie podatku VAT wystarczające jest, aby dane transakcje, pomimo iż spełniają formalne przesłanki przewidziane w odpowiednich przepisach ustawy o podatku od towarów i usług oraz regulacji unijnych, skutkowały uzyskaniem korzyści podatkowej, której przyznanie byłoby sprzeczne z celem tych przepisów oraz, że celem tych transakcji jest uzyskanie korzyści podatkowej.

W praktyce jednak organy podatkowe często nie weryfikują okoliczności związanych z transakcją przerzucając na podatnika obowiązek udowodnienia, że wykorzystał wszelkie możliwe środki, aby zweryfikować uczciwość kontrahenta.

Wspólnotowe regulacje sprzeciwiają się przerzucaniu na podatnika działającego w dobrej wierze ciężaru strat ponoszonych przez państwa członkowskie na skutek działania mechanizmów karuzelowych. Istotne wobec tego jest czy podatnik był świadomy uczestnictwa w naruszaniu prawa i czy dochował należytej staranności, by tego uniknąć. Jeśli podatnik przeprowadził transakcję zgodnie z wymogami przewidzianymi przez dyrektywę VAT i nie miał przesłanek by podejrzewać, że jego kontrahent dopuścił się nieprawidłowości lub przestępstwa, organy podatkowe nie mogą uzależniać prawa do odliczenia VAT od podjęcia przez podatnika dodatkowych czynności w celu uzyskania pewności, że podmioty działające na wcześniejszych etapach obrotu nie dopuszczają się nieprawidłowości lub przestępstwa.

Poza ewentualnym brakiem możliwości odliczenia podatku VAT naliczonego, przedsiębiorcy będącemu elementem karuzeli podatkowej grozi także odpowiedzialność karna i karno- skarbowa.

W celu uniknięcia powyżej opisanych negatywnych konsekwencji przez podmiot nieświadomie uwikłany w proceder oszustwa podatkowego powinien on wykazać, iż nie wiedział on i nie mógł wiedzieć o jego przestępczym charakterze. Przedsiębiorca, który padł ofiarą nielegalnego procederu, którego nieświadomie stał się uczestnikiem współdziałającym w tym procederze musi wobec tego wykazać należytą staranność w obrocie gospodarczym.

Bardzo dobrym zabezpieczeniem na taką ewentualność jest wdrożenie w swoim przedsiębiorstwie tzw. Procedury VAT-owskiej, której przestrzeganie będzie niewątpliwym atutem przy ewentualnym sporze z organami podatkowymi.

Maciej Dudziński
prawnik Kancelarii Pałucki Trusiński
m.dudzinski@ptlegal.pl